“महेन्द्र राजमार्गमा धागो तानेको जस्तो सिधा र सम्म बाटो छ ” नेपालकै पुरानो पन्च अष्ट नारायण साइकल पसल पुग्दा त्यहाँका संचालकले हामीलाइ यात्राका लागि यसरी हौस्याए ।
हुन पनि विगत एक वर्षमा जीवन यस्तै निरश अनि सम्म भएको थियो । एमबिबिएस अन्तिम वर्षको परीक्षाले जीवनका लगभग सम्पूर्ण रङ्गहरु फुस्रो तुल्याइदिएको थियो ।
अहिले सम्झदा पनि कहाली लाग्छ , तिन सय तेत्तिस दिनसम्म लगातार हरेक दिन एउटै रुटिन । बिहान जुरुक्क झिसमिसेमा उठ अनि आँखा मिच्दै दौडेर लाइब्रेरी पुग । दिनभरि किताबका ठेलिहरुसँग साउती मार्दै रमाउ । अनि राति १२ बजे लाइब्रेरी बन्द भएको जनाउसँगै निन्द्राले टिलपिल भएका आँखा अनि निन्द्रैले लरबराएका खुट्टाको अन्दाजै अन्दाजमा खाटसम्म आइपुग । अनि भोलि फेरि एकाबिहानै भालेको डाँकसँगै उठ्ने वाचाका साथ झुपुक्क निदाउ ।
खाना , खाजा अनि ट्वाइलेट जाने समय भन्नु नै जीवनमा सबैभन्दा लामा ब्रेकहरु हुन्थे । लाइब्रेरीका कुर्सीमा यसरी जमेर बसिएको थियो मानौँ एकैछिन पनि उठेर बाहिर निस्कदा ती कुर्सीहरु पुलकित भएर लामो सुस्केरा हाल्दथे । साच्चै जीवन यति सिधा र सम्म बनिसकेको थियो कि , किताबका पन्नामा छापिएका इसिजिका बाङ्गा–टिङ्गा धर्साहरु हेरेरै हामी रोमान्चित हुन्थ्यौँ ।
अन्ततः तिनै इसिजिका धर्साहरुले जीवनमा केहि बाङ्गो–टिङ्गो गर्ने सोच जन्मायो ।
छेउमा पढिरहेको सागर एकाएक पुरै युरेका स्टाइलमा भन्न थाल्यो – “जाँच सकिएपछि मेची महाकाली साइकल यात्रा गर्नुपर्छ ।” जसरी पहिलोपटक पुष्कर शाहले साइकलमा विश्व भ्रमण गर्ने योजना सुनाउँदा , पुष्करेलाइ छ्याङ लागेछ भनेर उनका साथीहरुले अट्टाहास गरेका थिए , लगभग सागरको योजनाले पनि त्यस्तै नियति भोगिसकेको थियो ।
अचानक अलि परको टेबलमा बसेको दिवाकरले कान ठाडो बनायो । त्यसपछि त एक्लै भएपनि यात्रा गर्ने अठोट गरेको सागरको योजनाले मजबुत साथ पायो । केहि समय पछि योजनामा म पनि जोडिएँ । त्यसपछि भने हामीले समावेश गर्न चाहेका थुपै्र साथीहरु कोहि समय अभावका कारण , कोहि घरायसी उल्झनले त कोहि योजनाप्रतिकै अविश्वासका कारण छुट्न पुगे ।
एउटा प्रसिद्द अफ्रिकन भनाइ छ , “इफ यू वान्ट टु गो फास्ट गो अलोन बट इफ यू वान्ट टु गो फार गो टुगेदर ।” अर्थात यदि तिमीलाइ चाँडै जानु छ भने एक्लै जाउ तर टाढा जानु छ भने सबैलाइ साथ लिएर सँगै जाउ । हामीलाइ टाढा जानु थियो । त्यसैले पनि धेरै जनालाइ हाम्रो योजना सुनाइरह्यौ । अन्तत ः मेची महाकालीको मध्यविन्दुबाट चौँथो यात्री प्रकाश शर्मा जोडिन आइपुगे । यसरी तिन जनाले मेची पुलबाट सुरु गरेको यात्रा , महाकाली पुगेर चार भाइले टुङ्ग्यायौँ ।
ÒÒÒÒÒ
फाल्गुन २ गते दिउँसो १२ बजे बिर्तामोडमा टन्टलापुर घाम लागेको थियो । साइकलमा झुन्ड्याउने फ्लेक्स बनाउन बजार पुग्दा यात्राको सुरुवातमै साह्रै नै न्यानो अभिवादन पाइहालियो । पसिनाले गन्जि लुथ्रुक्कै भिजेछ । तर हामी यस्तै घाम–पानी , हावा–हुरी अनुभव गर्न त हिँडेका , हच्किने कुरै भएन । फेरि दिउँसो ३ बजे मेची पुल पुगेर यात्राको श्री गणेश जो गर्नु थियो ।
“तपाइहरुको नारा चाहिँ के हो ? ” फ्लेक्स डिजाइन गर्ने दिदिले सोध्नुभयो । तिन जनाकै मुखबाट एकैपटक निस्कियो , “स्वास्थ्यका लागि साइकल ।” तर यो संयोग भने थिएन । यात्राको उदेश्य र नारा पनि तिनै लाइब्रेरी बसाइका पट्यार लाग्दा दिनहरुमै हामीले सोचिसकेका थियौँ ।
अन्तिम परीक्षाको तयारी गरिरहँदा हामीले बुझिसकेका थियौँ डाक्टरको पगरी त्यसै आउँदैन , त्यो सँगसँगै समाजप्रतिको जिम्मेवारी पनि साथसाथै जोडिएर आउँछ । तसर्थ डाक्टर बन्दा नबन्दै सानै भएपनि आफूले सकेको केहि गरौँ भनेर यात्राको सटिक उदेश्य बनायौँ –“ स्वास्थ्यका लागि साइकल । ”
यो बाहेक साइकलको प्रवद्र्धन गर्दै स्वच्छ हराबरा शहर अनि देशका विभिन्न ठाउँलाइ चिनाउँदै पर्यटनलाइ टेवा पुर्याउनु हाम्रो उदेश्य थियो । यतिन्जेल हाम्रो गनथन सुनिरहनु भएको डिजानिङकि दिदिले भन्नुभयो , “अहो तपाइहरुको त यात्रा होइन अभियान रहेछ , नाम फेरौँ मेची महाकाली साइकल अभियान राखौँ ।”
“होइन होइन दिदि अहिलेलाइ यात्रा नै राखौँ । हामी यात्री हौँ , अरुलाइ सुनाउनु भन्दा अरुका धेरै कुरा सुन्नु छ ।”
ÒÒÒÒ
मेची पुल झापा
राइट ब्रदर्शले पहिलोपटक हवाइजहाज बनाइरहँदा , एक थरी मानिस भन्ने गर्थे , यो उड्नै सक्दैन । जब हवाइजहाज उड्यो तिनै मानिसले फेरि भने उड्न त उड्यो तर यो रोकिदैन ।
यात्राको योजना बन्दै गर्दा धेरैले भन्थे सुरु त गरेर देखाओ अनि पत्याउँला । धेरै लामो गन्थन– मन्थन अनि रस्साकस्सी पश्चात् फाल्गुन २ अर्थात् फेबु्रअरी १४ का दिन तिनजना तिन साइकल सहित मेची पुलमा पुग्दा छाती धक्क फुलेको थियो । हामीलाइ देखेर जम्मा भएका एक हुल मानिसले त्यहाँ फेरि भने , “भाइहरुले सुरु त गर्नुभयो , महाकालीसम्म साइकलमा पुग्न सकिएला त ?”
यहि प्रश्नको उत्तर खोज्न तिन भाइले नै एकैपटक साइकलको पाइडल चलायौँ दिनको ठिक तिन बजे देशको पूर्वी सिमाना काँकडभिट्टाबाट ।
ÒÒÒ
बटौलीको फुल्की हजुर भद्रपुरको भक्का
मुस्कुरायौ जब तिमी मैले सम्झे पक्का
भक्का बनाउने उर्मिला काकी उमेरले ८० वर्षकि हुनुहुन्थ्यो । विर्तामोडमा बसेर उहाँले भक्का बनाउन थाल्नु भएको ठ्याक्कै यति भयो भनेर त भन्नसक्नु भएन तर त्यतिखेर राजमार्ग वरपर जंगल मात्रै थियो रे , यसरी घरहरु बनेका थिएनन रे । भर्खर विवाह गरेर आएदेखी भक्का बेच्न थालेको काकीको सारा जिन्दगी भक्का बेचेर नै गुज्रियो ।
अहिले छोराछोरी हुर्किए , सक्षम पनि भए । यो उमेरमा भक्का बेच्नु बाध्यता त होइन तर भक्कासँग उनको आत्मासम्मान जोडिएको छ । “ भक्का हाम्रो राजवंशीहरुको शान हो , बरु तपाइहरुको साइकल चलाउँदा देशै भरी भनिदिनोस न , भक्का खाए झन स्वस्थ भइन्छ भनेर ” उर्मिला काकी मुस्कुराइन । सायद यो उमेरमा पनि त्यो स्फुर्र्ती अनि त्यति मीठो मुस्कानको रहस्य पक्का पनि भक्का नै हुनपर्छ ।
विर्तामोडमा भक्का खादै
माइ खोलाको तिरैमा बसी....
बिहानीको भक्काले हामीलाइ झापा जिल्लाकै अर्को प्रसिद्द तिर्थस्थल माइसम्म पुर्यायो । इलामहुँदै झरेको माइखोला झापा आइपुग्दा कन्काइ बन्दोरहेछ । नेपालकै दास्रो लामो कन्काइ पुलमा हामीलाइ स्वागत गर्न हाम्रै व्याचका सरोज ताम्ली आइपुगिसकेका थिए , “ हैट मुले हाम्रो माइमा चुर्लुम्म नडुबेसम्म त तिमीहरुको यात्रा नै पूरा हुँदैन हो । ”
माइमा डुबुल्की हान्ने भनी जोसिएका हामी , खुट्टा डुबाउदैमा मात्र चिसोले तर्सिहाल्यौँ । त्यसपछि त के चाहियो र , सबैले एकै स्वरमा गुनगुनाउन थालियो , “माइ खोलाको तिरैमा बसी नछुटिने कसम खाको ... ।”
माइ खोला , झापा
पचास हजारको साइकल
हरेक पचास पाइडल मार्दा नमार्दै दिवाकरले एउटा कुरो सुनाइहाल्थ्यो , “मेरो त पचास हजारको साइकल ।” हुन पनि साइकल बेजोड कै थियो । बनावट र सहजताको हिसाबले हामी दुइको भन्दा विशिष्ट थियो । त्यतिमात्र होइन सात समुन्द्र पारी बसेको साथीले “मेरो पनि नेपाल घुम्ने ठूलो इच्छा थियो , पढ्न यता आइयो , मिलेन । मनग्गे घुमेर मेरो पनि इच्छा पूरा गरिदे है” भनेर उपहारस्वरुप पठाएको साइकल आफैमा विशेष महत्वको हुने नै भयो ।
दमक पुग्दा नपुग्दै पचास हजारको साइकल बिच बाटोमै पहिलो पटक पंचर भयो । तिन भाइ मिलेर ट्युब फेरियो । त्यसपछि त के भयो कुन्नि पचास हजार भन्ने शब्द उच्चारण गरे पिच्छे नै साइकल पंचर हुन थाल्यो । यो सिलसिला दाङको लमही पुगुन्जेलसम्म जारी नै रह्यो । त्यसपछि न त दिवाकरले पचास हजारको साइकल भनेर उच्चारण गर्यो न त फेरि टायर पंचर नै भयो ।
पचास हजारको साइकल पन्चर भएपछी
साइकल रहर होइन बाध्यता
तेस्रो दिन विराटनगर स्थित सन्देश प्रधानको घरबाट राम शंकरको गाउँ बिसनपुर पुग्दा ११० किलोमिटर साइकल चलाइएछ । रामको घरमा राम्रै गफ लगाइयो । यत्तिका दुरी एकै दिनमा चलाएकोमा मन पनि गदगद भएको थियो । भोलिपल्ट सबेरै रामले एउटा इन्डियन स्टाइलको पुरानो साइकल देखाउँदै भन्यो, “म सानो छँदा , हरेक शुक्रबार बुवाले म र मेरो भाइलाइ इटहरीको स्कुलबाट घरसम्म यहि साइकलमा ल्याउनुहुन्थ्यो । ”
“सुन्दै छाती धक्क फुलेर आयो । इटहरीदेखिको दुरी लगभग १०० किलोमिटर हुन्थ्यो , त्यसमाथि एउटै साइकलमा तिन जना ।” हामी साइकल चलाउनपर्छ भन्ने सन्देश बोकेर हिँडेका , रामको बुबालाइ थप अरु केहि भन्न सकेनम । यति चलाएम र उति चलाएम भनेर अघिल्लो दिन दिएका ठूला–ठूला गफ सम्झेर आफैलाइ लाज लाग्यो ।
हामीले १५ दिनसम्म जहाँ–जहाँ साइकल चलायौँ , त्यहाँ साइकल रहर नभइ बाध्यता थियो । हर घरमा एक थान साइकल अनिवार्य जस्तै थियो । साइकल घाँस दाउरा , धनदेखि , विद्या आर्जन सबैको माध्यम थियो ।
साइकलमा एक बाबु दुइ छोरा
अपने गड्डी अर फेमिलि बहुत प्यारा हे सर ...
कोसी ब्यारेज कटेर भर्खर भर्खर हाम्रो साइकल प्रदेश २ मा प्रवेश गरेको थियो । दिउँसोको टन्टलापुर घाम , टिलिक्क टल्किएको चिल्लो सडक , वरपर गजबका धानखेत , आँखाले देखेसम्मै सिधा र सम्म हाइवे । साइकल चलाउन बिछट्टै मजा आइरहेको थियो ।
अलि पर हामीले एउटा रिक्सा जस्तै लाग्ने एउटा बहान देख्यौँ । उक्त बहानमा पछाडी एकजना महिला बसेकी थिइन । उनको काखमा दुइ साना नानीहरु थिए । अगाडिबाट एक युवक सकिनसकि बहान चलाइरहेका थिए । तिनको पाइडलमा खुट्टा अनि मुख सँगसँगै जस्तो चलिरहेको थियो । पछाडी बसेकी ति महिला अनि साना नानीहरु उनकै कुरा सुनेर गदगद थिए ।
उक्त दृश्यले साह्रै लोभ्यायो । बातचित गर्ने हेतुले आफ्नो साइकल उनको नजिकै पुर्याएँ ।
“दाइ , ए क्या चिज हे ?”
“ए अपने गड्डी हे सर”
“अच्छा कहाँ जा रहे हो ?”
“सर आज छुट्टी हे ना , इस लिए अपने गड्डी पर बिबी अर बेटियोँको कोसी ब्यारेज देखाने ले आए थे । बहुत इन्जोए किया ।”
शहर बजारमा दौडने प्राडो र मर्सिडिज गाडी हुन । जसमा ति युवकको भावना र माया जोडिएको छ , त्यो गड्डी हो । सायद गड्डीमा जुन ‘इन्जोए’ छ त्यो गाडीमा कहाँ ?
गड्डीमा परिवारसहित
महेन्द्र राजमार्गमा भेटिएको साइकल लेन , प्रदेश १
सत्य, सेवा , सुरक्षणम -दुहबी
कोसी ब्यारेज घुमेर हेर्दा
